سرور چیست؟ [راهنمای جامع آشنایی با سرور]
به عنوان یک کاربر، هر لحظه که در دنیای دیجیتال در حال جست و جو و گشت و گذار هستید یا دادهای را ارسال میکنید، یک نیروی مخفی در پس همه این کارها وجود دارد. این نیرو چیزی نیست جز سرور که پیوسته در حال خدمت رسانی است. اما اصلا این سرور چیست و چه نقشی در این دنیای پر رمز و راز دارد؟
سرور چیست؟
سرور یک ماشین قدرتمند است که برای پردازش، ذخیره سازی و مدیریت دادهها و سیستمها از طریق شبکه استفاده میشود. این سیستمها منابعی را برای واحدهای مختلف شبکه فراهم میکنند تا خدمات مختلفی مانند نمایش صفحات وب، ارسال و دریافت ایمیل، ذخیره فایلها و حتی بازیهای آنلاین را ارائه دهند.
هر کامپیوتر، نرم افزار و یا حتی ماشین مجازی میتواند به عنوان یک سرور عمل کند. البته خالی از لطف نیست که بگوییم سرورها فراتر از یک کامپیوتر معمولی عمل میکنند و وظایف پیچیدهتری را انجام میدهند. از مدیریت درخواستهای متعدد کاربران در هر لحظه گرفته تا میزبانی وب سایتهای پرمحتوا و بسیاری کارهای دیگر.
سرورها به درخواستهای کاربران در مدل Client-Server پاسخ میدهند. در این مدل، دستگاهی که منابع را ارائه میدهد، سرور میزبان و آن دستگاهی که از این منابع استفاده میکند، کلاینت نامیده میشود.
بررسی 4 بخش کلیدی سرور
سرورها از چهار بخش اساسی تشکیل شدهاند که میتوانند دادهها را ارسال و دریافت، کدها را اجرا و دادهها را ذخیره کنند. این قطعات در دستگاههای مختلف مثل لپ تاپها، تلفنهای هوشمند و دستگاههای اینترنت اشیا نیز وجود دارد، ولی در سرورها قویتر است.
پردازنده (CPU)
که نقش مغز سرور شما را ایفا میکند. این قطعه وظیفه اجرای دستورات و پردازش اطلاعات را بر عهده دارد. پردازندههای سرور معمولا قویتر از پردازندههای دستگاههای دیگر هستند.
حافظه (RAM)
نوعی حافظه کوتاه مدت است که دادهها را به صورت موقت ذخیره میکند. از آنجا که سرورها بهصورت همزمان با دادههای زیادی سروکار دارند، داشتن RAM کافی مسئلهای مهم و حیاتی است. زمانی که پردازنده برنامهای را اجرا میکند، این برنامه معمولا در رم قرار میگیرد تا به سرعت اجرا شود.
پهنای باند
اگر بخواهیم یک تعریف کلی درباره پهنای باند داشته باشیم، میتوان گفت پهنای باند در سرور به مقدار دادهای گفته میشود که سرور در یک زمان خاص از طریق شبکه ارسال و دریافت میکند. پهنای باند یک جورهایی نشان دهنده ظرفیت انتقال داده است. هر چه پهنای باند بالاتر باشد، سرور اطلاعات را سریعتر و به تعداد بالاتری از کاربران میفرستد و یا از آنها دریافت میکند.
ذخیره سازی (Storage)
سرورها برای ذخیره سازی دادهها از هارد دیسکها یا درایوهای SSD استفاده میکنند. این دادهها شامل اطلاعات ضروری مثل پایگاههای داده، فایلها و دیگر موارد هستند. نکتهای که در این باره وجود دارد، این است که نوع ذخیره سازی بر اساس نیاز سرور انتخاب میشود. مثلا سرور پایگاه داده باید بتواند نسبت به سرور ذخیره سازی فایل، خیلی بهتر و سریعتر دادهها را بخواند و بنویسد.
سرور چگونه کار میکند؟
زمانی که شما به عنوان یک کاربر آدرس یک وب سایت (همان URL) آن را در مرورگر خود وارد میکنید، چندین سرور از قبل آماده به رزم برای ارائه اطلاعات درخواستی شما هستند. اگر بخواهیم این فرایند را بهصورت خلاصه وار به 3 بخش تقسیم کنیم میتوان گفت:
- پروتکل: نخستین بخش URL، پروتکل (HTTP یا HTTPS) آن است. پروتکلها راهی برای برقراری ارتباط میان مرورگر و سرور هستند.
- نام سرور: بخش دوم URL مربوط به نام سرور شماست.
- نام فایل: در آخرین بخش، نام فایل قرار دارد که مربوط به فایلهایی است که وب سایت از آنها تشکیل شده است، مثل HTML، CSS، تصاویر و سایر اجزا.
اگر بخواهیم به صورت کلی بگوییم، در گام نخست مرورگر وب درخواست نام دامنه را به DNS سرور میفرستد. سپس DNS سرور آدرس IP مربوط به دامنه را پیدا و در اختیار مرورگر قرار میدهد. پس از آن، مرورگر درخواست را به سرور ارسال میکند. در نهایت، سرور دادههای مربوط به وب سایت را جمع آوری و به عنوان پاسخ به درخواست کاربر برای کاربر ارسال میکند.
انواع سرورها
در دنیای امروز، سرورها بخش مهمی از شبکهها به حساب میآیند و کارهای مختلفی را انجام میدهند، مثل میزبانی وب سایتها، ارسال ایمیل، حفاظت از شبکهها و غیره. در اینجا قصد داریم تا با انواع مختلف سرورها و وظایف هرکدام آشنا شویم.
وب سرور
وب سرورها وظیفه اجرای وب سایتها و برنامهها را بر عهده دارند. زمانی که شما یک وب سایت را باز میکنید، وب سرور این اطلاعات را به مرورگر شما ارسال میکند تا نمایش داده شود. این سرورها از پروتکلهایی مثل HTTP و FTP برای ارتباط بین مرورگر شما و سرور استفاده میکنند. وب سرورهای معروف عبارتند از Apache، IIS (از مایکروسافت) و Nginx.
سرور ایمیل
کار سرور ایمیل، ذخیره سازی و مدیریت ایمیل مشتریان است. ایمیل سرور مثل اداره پست، ایمیلها را ذخیره و مرتب میکند تا به مقصد مدنظر ارسال شود. برای ارسال ایمیلها از پروتکلهایی مثل SMTP و برای دریافت ایمیلها از POP3 یا IMAP استفاده میشود. سرور ایمیل برای مدیریت ایمیلها در محیطهای شرکتی یا شخصی بسیار ضروری است.
سرور برنامه
این سرورها محیطهایی را فراهم میکنند که به توسعه دهندگان کمک میکند تا برنامههای کاربردی وب را اجرا نمایند. سرور برنامه، برنامههای پیچیدهای مثل برنامههای PHP، جاوا یا .Net را اجرا میکنند. تفاوت اصلی سرور برنامه و وب سرور این است که وب سرور اطلاعات را همانطور که هستند از سرور دریافت و به کاربر ارسال میکند، اما سرور برنامه ابتدا درخواست را پردازش و دادهها را از پایگاه داده میخواند. در نهایت، خروجی نهایی را به وب سرور تحویل میدهد تا برای کاربر نمایش داده شود.
سرور پایگاه داده
سرورهای پایگاه داده به رایانهها و کاربران اجازه میدهند تا دادهها را ذخیره، تغییر یا بازیابی نمایند. از این نوع سرورها برای مدیریت پایگاههای داده استفاده میشود و برای ذخیره سازی اطلاعات و دادههای مهم و حساس استفاده میشود. به طور کلی، سرور پایگاه داده نقش مهمی در ذخیره سازی و امنیت دادهها بر عهده دارد.
سرور DNS
وظیفه ترجمه نام دامنهها به آدرسهای IP مربوط به آنها است. این نوع از سرورها به شما کمک میکنند تا به راحتی به وب سایتها دسترسی پیدا کنید. مثلا زمانی که شما topgostar.com را وارد میکنید، DNS سرور آن را به آدرس IP وب سایت ترجمه میکند تا بتوانید به تاپ گستر دسترسی پیدا کنید.
سرور پروکسی
پروکسی سرور واسطهای میان شبکه محلی و اینترنت است. به این صورت که این سرور درخواستهای کاربران را دریافت و آنها را با آدرس IP خود ارسال میکند. همچنین صفحات پربازدید را در حافظه پنهان ذخیره میکند تا در بازدیدهای دوباره سرعت بارگذاری بهبود یابد و مصرف پهنای باند کاهش یابد.
در کنار آن، سرور پروکسی میتواند ارتباطات را فیلتر و امنیت را افزایش دهد. یک جورهایی پروکسی سرور کاربر را ناشناس نگه میدارد چون آدرس IP آنها با یک پروکسی جایگزین میشود.
سرور DHCP
سرور DHCP به صورت خودکار آدرس IP را به دستگاههای متصل به شبکه اختصاص میدهد. این کار احتمال خطاهای انسانی را تا حد زیادی کاهش میدهد. این نوع از سرورها نقشی مهم در مدیریت شبکه ایفا میکند چرا که میتواند به صورت همزمان درخواستهای مختلفی را بر طرف سازد.
سرور فایل
به عنوان محلی برای ذخیره و به اشتراک گذاری فایلها در شبکه شناخته میشوند. با استفاده از سرور فایل کاربران میتوانند به فایلهای متنی، تصاویر، ویدیوها و این دست از دادهها دسترسی پیدا کنند. از سرور فایل برای اهداف و موارد ذخیره سازی استفاده میشود. به همین علت، آنها نه برنامههای کامپیوتری را اجرا میکنند و نه وظایف محاسباتی را انجام میدهند.
سرور بازی
گیم سرورها به کاربران اجازه میدهند تا بازیهای آنلاین چندنفره انجام دهند. این نوع از سرور تجربهای پایدار و بدون تاخیر در دنیای مجازی ایجاد میکند.
سرور چاپ
ارتباط میان کاربر و چاپگرهای شبکه را مدیریت میکند. این سرور درخواستهای چاپ را دریافت و آنها را در صف قرار میدهد و به چاپگر میفرستد. این سرورها از پروتکلهای مختلفی برای انجام کارهای چاپی استفاده میکنند، که برای مثال میتوان به پروتکل چاپ اینترنتی یا JetDirect اشاره کرد.
| نوع سرور | وظیفه |
|---|---|
| وب سرور | اجرای وب سایتها و برنامهها، ارسال اطلاعات به مرورگر (مثل Apache، Nginx). |
| سرور ایمیل | ذخیره و مدیریت ایمیلها، ارسال و دریافت ایمیل با پروتکلهای SMTP، POP3، IMAP. |
| سرور برنامه | اجرای برنامههای کاربردی وب (مثل PHP، جاوا، .Net) و پردازش درخواستها. |
| سرور پایگاه داده | ذخیره، تغییر و بازیابی دادهها، مدیریت پایگاههای داده. |
| سرور DNS | ترجمه نام دامنهها به آدرسهای IP برای دسترسی به وب سایتها. |
| سرور پروکسی | واسطه بین شبکه و اینترنت، فیلتر کردن ارتباطات و بهبود امنیت و سرعت. |
| سرور DHCP | اختصاص خودکار آدرس IP به دستگاههای متصل به شبکه. |
| سرور فایل | ذخیره و به اشتراک گذاری فایلها در شبکه، برای دسترسی به دادهها. |
| سرور بازی | ارائه تجربه پایدار بازیهای آنلاین چندنفره. |
| سرور چاپ | مدیریت درخواستهای چاپ و ارسال آنها به چاپگرهای شبکه. |
+6 ویژگیهای کلیدی سرور
سرورها عضوی کلیدی برای سازمانها به حساب میآیند و با ارائه ویژگیهای مختلفی مثل مقیاسپذیری، کارایی و تداوم کسب و کار به شبکههای سازمانی، قابلیتهای یک شبکه را افزایش میدهند. در این بخش قصد داریم تا به بررسی 6 ویژگی کلیدی سرور بپردازیم.
1. مقیاس پذیری
با گذشت زمان و گسترش کسب و کارها، تقاضای افراد برای ماشینهای جدید، ارتقای فضای دیسک، بهبود سرعت و این دست از موارد افزایش یافته است. در این شرایط، سرورها وارد میدان شده و بدون نیاز به تعویض تجهیزات قدیمی، امکان مدیریت بهتر بارهای کاری را فراهم میآورند.
2. قدرت پردازش بالا
سرورها قدرت پردازشی بالایی دارند. به این معنا که میتوانند درخواستهای زیادی را در آن واحد پردازش کنند. این کار باعث میشود شبکه بدون افت سرعت، حجم بالایی از وظایف را انجام دهد.
3. قابلیت اطمینان
اینکه سرورها همیشه فعال و در دسترساند، خود یک قوت قلبی برای کسب و کارهاست. به این معنا که از قطعی سیستمها و ایجاد مشکل در کسب و کارها جلوگیری میکند. همچنین در صورت بروز خرابی و یا مشکل در یک بخش، سرورهای پشتیبان وظایف آن را بر عهده میگیرند.
4. همکاری بهتر
کاربران میتوانند منابع، فایلها و برنامهها را از طریق سرورها با یکدیگر به اشتراک بگذارند و روند همکاری را آسان ساخته و بهبود بخشند.
5. صرفه جویی در هزینه
از آنجا که سرورها حجم زیادی از کارهای شبکه را مدیریت میکنند، نیاز به تعمیر و نگهداری دستگاههای جداگانه کاهش پیدا میکند. همین امر روی کاهش هزینهها موثر است.
6. محافظت در برابر حملات سایبری
سرورها نقشی مهم در محافظت از شبکهها در برابر حملات سایبری دارند. آنها درخواستهای ورودی را بررسی و در صورت شناسایی تهدیدات، از ورود آنها جلوگیری میکنند.
راهنمای انتخاب سرور مناسب
داشتن انتخاب مناسب به عوامل زیادی بستگی دارد. اگر بخواهیم یک سری از این موارد را نام ببریم، میتوان گفت:
- ارزیابی نیازهای کسب و کار: در گام اول شما باید نوع و حجم برنامههایی که روی سرور اجرا میشوند را شناسایی کنید. پس از آن، میزان تراکنش دادهها و تعداد کاربران را نیز در نظر بگیرید. در نهایت مطمئن شوید که آیا اصلا بودجه لازم برای تهیه آن سرور را دارید یا نه.
- امنیت دادهها: اطلاعات از جمله باارزشترین داراییهای یک سازمان محسوب میشوند. پس انتخاب یک سرور با امنیت بالا مسئلهای مهم و حیاتی است. در این مسیر، رمزگذاری دادهها برای جلوگیری از دسترسیهای غیرمجاز و وجود سیستمهای ثبت رویداد مسئلهای مهم و حیاتی است.
- انتخاب نوع و ظرفیت حافظه: در صورتی که سرور به حافظه داخلی وابسته است، نوع دیسک و ظرفیت آن بسیار مهم است و میتواند روی سرعت پردازش و عملکرد سیستم اثرگذار باشد.
- انتخاب سیستم عامل مناسب: سیستم عاملها نقش مهمی در امنیت، عملکرد و مدیریت سیستم دارند. مواردی مثل Windows Server 2022 یا Linux هرکدام ویژگیهای خاصی دارند که باید بر اساس نیاز سازمان شما انتخاب شوند.
- طراحی و محل قرارگیری سرور: اگر شما از سرور فیزیکی استفاده میکنید، باید مواردی مثل نوع و اندازه سرور، میزان مصرف انرژی و نیاز به خنکسازی، امنیت فیزیکی و این دست از موارد را در نظر بگیرید.
در نهایت پیش از تصمیم گیری، گزینههای مختلف را بررسی و مدلسازی کنید تا مطمئن شوید که بهترین انتخاب را انجام دادهاید.
خلاصه کلام
سرورها بخشی حیاتی از دنیای دیجیتال به حساب میآیند که در پس پردازش، ذخیره سازی و مدیریت دادهها به صورت بی وقفه عمل میکنند. انواع مختلفی از سرورها وجود دارند که هرکدام از آنها با کارایی خاصی که دارند، خدمات ویژهای را برای کاربران انجام میدهند و به نیازهای مختلف آنها پاسخ میدهند.
در نهایت، انتخاب یک سرور مناسب بسته به نیازهای شما شامل بررسی موارد مختلفی مثل امنیت دادهها، نوع حافظه، سیستم عامل و طراحی فیزیکی سرور است. بنابراین، یک انتخاب درست میتواند به بهبود کارایی، صرفه جویی در هزینهها و کاهش ریسکهای امنیتی کمک قابل توجهی کند.
سوالات متداول
Server دستگاه یا نرم افزاری است که درخواستهای کاربر را از طریق شبکه دریافت و خدمات و اطلاعات مدنظر آنها را ارائه میدهد.
دلیل روشن بودن سرورها این است که بتوانند در هر زمان به درخواستهای کاربران پاسخ دهند. بروز هرگونه قطعی میتواند منجر به از دسترس خارج شدن سرور کاربر گردد.
منابع
- https://www.spiceworks.com/tech/tech-general/articles/what-is-a-server/
- https://www.techtarget.com/whatis/definition/server
